Pnevmoniya Nədir?
Pnevmoniya (və ya ağciyər iltihabı), bir və ya hər iki ağciyərdəki hava kisəciklərinin (alveolların) iltihablanmasına səbəb olan infeksiyadır. Bu hava kisəcikləri maye və ya irinlə (purulent material) dola bilər ki, bu da nəfəs almaqda çətinliyə səbəb olur.
Qısa Fakt:
Pnevmoniya yüngül formalardan tutmuş, xüsusilə kiçik uşaqlar, yaşlılar və zəif immuniteti olan insanlar üçün həyatı təhdid edən ağır formalara qədər dəyişə bilər.
Yaş Qruplarına Görə Risk (Hər 10,000 nəfərə)
Səbəblər və Tətikləyicilər
Pnevmoniyaya bir çox mikroorqanizmlər səbəb ola bilər. Havada olan bakteriya və viruslar ən çox yayılmış tətikləyicilərdir.
Bakteriyalar
Xüsusilə Streptococcus pneumoniae. Soyuqdəymə və qripdən sonra tez-tez inkişaf edir.
Viruslar
Qrip, COVID-19 və RSV virusları uşaqlarda pnevmoniyanın ən çox görülən səbəbləridir.
Törədicilərin Yayılma Nisbəti
Pnevmoniyanın Əlamətləri
Əlamətlər infeksiyaya səbəb olan mikrobun növündən, yaşınızdan və ümumi sağlamlıq vəziyyətinizdən asılı olaraq dəyişir.
Qızdırma və Titrəmə
Yüksək qızdırma, tərləmə və bədəni sarsıdan titrəmə halları.
Bəlğəmli Öskürək
Yaşıl, sarı və ya qanlı ola biləcək bəlğəm ifrazı ilə müşayiət olunan davamlı öskürək.
Nəfəs Darlığı və Sinə Ağrısı
Dərin nəfəs aldıqda və ya öskürdükdə sinədə kəskin və ya batıcı ağrı.
Diaqnoz Necə Qoyulur?
Pnevmoniya diaqnozunu təsdiqləmək, xəstəliyin şiddətini ölçmək və səbəbini tapmaq üçün həkim aşağıdakı addımlara müraciət edə bilər:
Fiziki Müayinə (Stetoskopla)
Həkim stetoskop vasitəsilə ağciyərlərinizi dinləyərək nəfəs alarkən yaranan anormal səsləri (xırıltı, qabarcıq səsləri) yoxlayır.
- Nəyi ölçür: Ağciyərlərdə maye və ya iltihabın mövcudluğunu.
- Həkim bu dinləmə zamanı nəfəsin zəiflədiyini hiss edə bilər.
- Bu, diaqnoza gedən ilk və ən sadə addımdır.
Döş Qəfəsinin Rentgeni
Ağciyərlərin görüntüsünü əldə etmək üçün istifadə olunur. İltihabın harada olduğunu təsdiqləyir.
- Nəyi ölçür: İnfeksiyanın ağciyərlərdəki yerini və yayılma dərəcəsini.
- Diaqnozu təsdiqləmək üçün ən çox istifadə edilən metoddur.
Qan Analizi və Pulsoksimetriya
Qan analizi infeksiyanın mövcudluğunu və növünü yoxlayır, pulsoksimetriya isə qandakı oksigen səviyyəsini ölçür.
- Pnevmoniya oksigenin qana keçməsinə mane ola bildiyi üçün oksigen səviyyəsi vacibdir.
- Ağır hallarda bəlğəm testi də götürülə bilər.
Müalicə və İdarəetmə
Müalicənin məqsədi infeksiyanı sağaltmaq və fəsadların qarşısını almaqdır.
Dərman Müalicəsi
- Antibiotiklər: Bakterial pnevmoniya üçün təyin edilir.
- Antiviral dərmanlar: Virus mənşəli pnevmoniyalar üçün təyin oluna bilər.
- Qızdırmasalıcılar: Qızdırma və ağrını yüngülləşdirmək üçün (məs. İbuprofen, Parasetamol).
Evdə Qulluq
- Bol maye: Bəlğəmi yumşaltmaq üçün çoxlu su için.
- İstirahət: Bədənin infeksiya ilə mübarizə aparması üçün bol istirahət edin.
- Nəm hava: Otağın havasını nəmləndirmək nəfəs almağı asanlaşdırır.
Nə Vaxt Təcili Həkimə Getməli?
Aşağıdakı əlamətlərdən hər hansı biri baş verərsə, dərhal 103 (Təcili Yardım) ilə əlaqə saxlayın və ya ən yaxın xəstəxanaya müraciət edin:
- 🔴 Nəfəs almada ciddi çətinlik
- 🔴 Dodaqların və ya dırnaqların göyərməsi
- 🔴 Sinədə kəskin ağrılar (nəfəs alanda)
- 🔴 Şüur bulanıqlığı (xüsusilə yaşlılarda)
- 🔴 Yüksək və düşməyən qızdırma